Vierkante meters van hoop

Land van Ons koopt boerenland op om de biodiversiteit te herstellen, en doet dat met opvallend optimisme. Philippe Terheggen, bestuurslid en zelf ooit ‘groengrondbezitter’, vertelt hoe uit kleine stapjes een grote beweging is ontstaan.

Door: Mick van Geijn

Begonnen als vogelliefhebber
Philippe Terheggen werkte jarenlang in internationale functies in het bedrijfsleven, waar hij zich onder meer inzette voor de Sustainable Development Goals. Maar zijn liefde voor de natuur gaat veel verder terug. ‘Ik ben al vanaf mijn jeugd natuurliefhebber, en speciaal vogels kijken’, vertelt hij. Na zijn pensionering werd hij al snel vrijwilliger bij Land van Ons, om vervolgens het bestuur in te rollen.
Wat hem uiteindelijk in beweging bracht, was hoe zichtbaar snel de natuur achteruit was gegaan; niet in een ver verleden, maar binnen één generatie. ‘In de tijd dat onze zonen opgroeiden, is de natuur in Nederland gehalveerd’, zegt hij. Die constatering bleek voor Terheggen het startpunt om nog meer in beweging te komen. Bij Land van Ons zag hij hoe je met een grote groep mensen samen wél verschil kunt maken: ‘Je ziet bij Land van Ons dat je met praktische dingen jezelf zó kunt organiseren met 32.000 groengrondbezitters, dat je een verschil kan maken.’

Land kopen, natuur laten terugkomen
Het idee achter Land van Ons is even concreet als eenvoudig: koop landbouwgrond die uitgeput is geraakt door intensief gebruik, en geef die de kans om te herstellen. De organisatie koopt inmiddels elk jaar meerdere percelen op waar de bodem, de planten en de dieren zichtbaar opknappen.
Herstel kost tijd – vooral in de bodem, ‘de motor van de natuur’, zoals Terheggen het noemt – maar de eerste resultaten laten zich verrassend snel zien. ‘Na één jaar zie je langzaam andere planten opkomen. Je ziet de begroeiing, er worden heggen geplant, je ziet andere vogels’, vertelt hij enthousiast. Volledig bodemherstel kan wel twintig tot dertig jaar duren, maar dat weerhoudt niemand: ‘We doen dit ook niet alleen voor morgen of voor overmorgen. We willen gewoon altijd blijven bestaan.’
Om de voortgang te volgen, werkt Land van Ons met nulmetingen en periodieke tellingen van planten, insecten, vogels en bodemleven, tot en met het simpelweg tellen van wormen. ‘Hoe meer wormen, hoe beter’, aldus Terheggen, die daarbij ook wetenschappelijke kennisinstituten inschakelt voor grondiger onderzoek.

Boer en natuur zijn geen tegenstanders
Een van de meest opvallende keuzes van Land van Ons is de positieve manier waarop de organisatie zich verhoudt tot boeren. Niet tegenstelling, maar samenwerking staat centraal. ‘Een goed natuurleven helpt de boer’, zegt Terheggen. Bestuivers als bijen en vlinders zijn essentieel voor de landbouw, en wanneer die van nature aanwezig zijn, profiteert iedereen.
Land van Ons verpacht de aangekochte grond aan biologische boeren, en samen met hen wordt gekeken hoe de natuur verder verbeterd kan worden, bijvoorbeeld via vogelhagen, bloemenranden of vlakkere oevers. Gemiddeld wordt zo’n 10 procent van elk aangekocht perceel ingericht voor natuurherstel, in goed overleg met de pachter.
Die verbindende aanpak wordt breed gewaardeerd, merkt Terheggen: ‘We krijgen vaak te horen: “we vinden jullie heel verbindend”. We zetten geen groepen tegen elkaar op.’ En de belangstelling bij boeren zelf groeit ook: uit eigen onderzoek blijkt dat 24 procent van de gangbare boeren interesse heeft om over te stappen naar biologische landbouw, tegenover 4 procent die dat nu daadwerkelijk doet. Voor Terheggen is dat een hoopvol signaal: de boeren willen wel, het momentum is er.

Het geluid van herstel
Hoe laat je mensen voelen wat er op het spel staat, én wat er te winnen valt? Land van Ons vond een antwoord in muziek. Met het Biofonisch Orkest worden opgenomen natuurgeluiden van bijvoorbeeld vogels en kikkers live gecombineerd met pianomuziek van pianiste Iris Hond. ‘De muziek en het Biofonisch Orkest is voor ons een soort ode’, vertelt Terheggen. ‘Voor de natuur die er is, vooral de ode voor de heel veel natuur die we nog gaan herstellen.’
Het orkest is meer dan alleen mooi om naar te luisteren: het is een uiting van optimisme. ‘Die geeft iets over onze verwachtingen, onze hoop en, om het woord optimisme te gebruiken, over ons optimisme. Dat dingen ook anders kunnen en dat we dat kunnen neerzetten’, aldus Terheggen. Precies dat sluit aan bij wat Land van Ons ‘positief activisme’ noemt: niet wijzen naar wat fout gaat, maar laten horen en zien wat er kan groeien.

Iedereen kan het land aanzetten
De grootste misvatting over biodiversiteit, vindt Terheggen, is dat natuur en landbouw tegenpolen zouden zijn. ‘Het is het omgekeerde, op de lange termijn’, zegt hij stellig. Een gezonde bodem is uiteindelijk in ieders belang.
Wat ooit begon met een klein stukje grond en een handvol vrijwilligers, is uitgegroeid tot een beweging met tienduizenden leden en tientallen percelen – met de belofte dat het aantal de komende jaren verdubbelt. Elk perceel, elke pachtafspraak en elk bloemenrandje is een klein bewijs dat herstel mogelijk is, wanneer genoeg mensen samen de schouders eronder zetten.
Terheggen vat de kern treffend samen: uit duizenden kleine stappen ontstaat een grote verandering. En die verandering is al zichtbaar; in de vogels die terugkeren, de bodem die herleeft, en de boeren en omwonenden die, perceel voor perceel, weer een beetje meer hoop krijgen voor het Nederlandse landschap.

Meer informatie: www.landvanons.nl