Je bent hoe je schrijft

Biedt een analyse van uw handschrift inzicht in uw persoonlijkheid? Ode ging naar een grafologe om het antwoord te vinden.

Over grafologie

Ter voorbereiding op mijn ontmoeting met grafologe Maresi de Monchy, werd mij verteld een handgeschreven tekst in te leveren op een ongelinieerd A4’tje. De inhoud deed niet ter zake; de tekst was voldoende om mijn handschrift te laten analyseren – en daarmee mijn persoonlijkheid. Dat klonk grappig ouderwets, net zoiets als je hand laten lezen of je astrologische kaart laten trekken.

En dat is meteen de kritiek op grafologie, de studie en analyse van handschriften: je schrijft wat vage algemeenheden op, je bouwt enkele onzekerheden en tegenstellingen in en je houdt houdt het vooral positief en flatterend. Dit staat bekend als het zogeheten Barnum-effect, vernoemd naar de showman P.T. Barnum die in de negentiende eeuw door Amerika rondreisde met een rariteitenkabinet. Zijn specialiteit: gedachten lezen. Waarom was hij succesvol? Hij verwoordde het op zo’n manier dat iedereen er wel iets van zichzelf in herkende. Verwijzend naar het Barnum-effect, en het gebrek aan valsificatie en consensus onder de beoefenaars, is grafologie in deze tijd van no-nonsense meerdere malen vernietigend beoordeeld in rapporten en dissertaties.

Toch was het nog maar enkele decennia geleden dat een handschriftanalyse als een standaardprocedure werd gezien in het bedrijfsleven bij sollicitiatieprocedures. In sommige landen, zoals Zwitserland, vraagt tweederde van de bedrijven nog altijd om een handgeschreven brief voor een analyse van de persoonlijkheid, ambities en werkhouding van de kandidaten. Tegenwoordig wordt een geaccrediteerde graad in de grafologie aangeboden bij een handvol universiteiten in de wereld, met name in Europa waar de “wetenschap” van de grafologie aan het einde van de negentiende eeuw werd ontwikkeld door de Fransman Jules Crépieux-Jamin. Hij geloofde dat specifieke elementen uit een handschrift correleerde met een bepaalde menselijke eigenschap. Als je een wijde marge overhield aan de rechterkant van de pagina betekende het volgens hem dat je anti-sociaal was. Sindsdien is de grafologie verder ontwikkeld.

Onzin?

Hoewel dit door sommigen als onzin zal worden bestempeld, zijn er verrassende aanwijzingen dat grafologie wel degelijk inzicht kan geven – misschien wel net zo accuraat als de psychologie. De Monchy deed onlangs een onderzoek waarin ze aantoont dat grafologen en psychologen verbluffend vaak op dezelfde resultaten uitkomen als ze cliënten onder meer screenen op leiderschapskwaliteiten, sociale vaardigheden, intelligentieniveau en emotionele stabiliteit. Voor dit onderzoek analyseerden honderdvijftig grafologen de handschriften van mensen die ook waren geevalueerd volgens wetenschappelijk geaccepteerde persoonlijkheidstesten zoals de WAIS, een standaard intelligentietest. Beide groepen kwamen tot dezelfde conclusies. Psychologen en grafologen werd gevraagd scores te geven op een schaal van een tot vijf voor deze vier onderzochte eigenschappen, en vaak kwamen ze zelfs tot dezelfde score. ‘Dit onderzoek toont dat grafologie net zo waardevol kan zijn als psychologie in het vaststellen van bepaalde aspecten van een persoonlijkheid’, zegt De Monchy. ‘Nog nooit eerder is dit zo systematisch aangetoond.’ De studie zal volgend jaar worden gepubliceerd in Global Graphology, het vakblad van het International Graphological Colloquium in Quebec, Canada.

Toch ben ik een beetje sceptisch als ik plaatsneem tegenover De Monchy in de ruime eetkeuken van haar huis dat uitkijkt over de weilanden. Maar De Monchy is niet de eerste de beste. Ze heeft zeker dertig jaar ervaring, was voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Grafologie en Schriftexpertise, vice-voorzitter van de European Society for Handwriting Psychology en oprichter van de Chileense Wetenschappelijke Grafologische Associatie. Nu leidt ze AGB, een grafologisch adviesbureau in Rhoon, bij Rotterdam. De meeste van haar klanten zijn bedrijven die willen weten of een kandidaat geschikt is voor een vacante positie of promotie; anderen zijn mensen als ik, die meer willen weten over zichzelf.

Schrijven is bewegen op papier, meent De Monchy. Net zoals iedereen een unieke motoriek heeft, zo is ook elk handschrift uniek. Als je eenmaal spontaan aan het schrijven slaat, is het waarschijnlijk onmogelijk om je anders voor te doen dan je bent. ‘Natuurlijk is elke brief een momentopname’, weet De Monchy. ‘Maar de fundamentele manier van bewegen kun je niet opzettelijk veranderen. Daarom is grafologie een goede manier om de persoonlijkheid te analyseren.’

Waar wordt naar gekeken?

Om een analyse te maken heeft een grafoloog minstens een flink stuk tekst nodig; na een regel of vijftien is een brievenschrijver meer in beslag genomen door wát hij schrijft dan hóe hij schrijft. De Monchy werkt graag met een tekst van tenminste 25 regels, het liefst voorzien van een handtekening, dat zij “het visitekaartje” noemt. Wat er staat, leest ze zelden. Het gaat haar allereerst om het beeld van het schrift en soms houdt ze het papier zelfs op z’n kop om dat goed te analyseren. Nog minder belangrijk is of je schrijft zoals we het ooit op school hebben geleerd. Een keurig, schools schrift kan zelfs een slecht teken zijn: het kan wijzen op gebrek aan persoonlijkheidsontwikkeling en eigenheid.

Maar de interpretatie van de vormen, regelmaat en consistentie in een handschrift loopt binnen de grafologie uiteen. Sommige grafologen bestuderen specifieke krulletjes en streepjes en verbinden daar karaktereigenschappen aan. Als je het streepje van je t’s hoog plaatst, bijvoorbeeld, zou je meer ambities hebben; zet je ze laag, dan ben je bepaald geen hoogvlieger. Komt het streepje zelfs hoger dan de schacht te staan, dan reik je veel te hoog. ‘Quatsch’, vindt De Monchy deze benadering. ‘Het gaat om de context. Ik kijk naar het geheel.’

De Monchy onderstreept dat het gebrek aan consensus onder grafologen over de interpretatie van een handschrift kan worden toegeschreven aan het verschil tussen goede en slechte grafologen. ‘De goede komen telkens tot dezelfde analyse’, zegt ze. ‘We bewijzen dat ieder jaar tijdens onze internationale bijeenkomsten, waar grafologen uit verschilende culturen dezelfde handschriften bestuderen en tot dezelfde conclusies komen.’

Zones

Hoewel een handschrift in context moet worden gezien, zijn er volgens De Monchy wel zones aan te wijzen. De bovenzone – bestaande uit de halen naar boven van letters als de b, d en h – zegt iets over de geestelijke belangstelling. De onderzone – de lussen en streepjes naar onder van letters als de g, j en p – laat zien hoe het met de lichamelijke vitaliteit is gesteld. Middenin is het gebied van het ego: weinig lussen naar boven of onder kan erop dat de schrijver sterk op zichzelf is gericht, evenals een heel groot schrift. Overigens schrijven oudere mensen vaak groter doordat ze minder goed kunnen zien en pubers schrijven tijdens een periode van onstuimige groei vaak groter doordat ze hun eigen ik proberen te vinden. Die nuances onderstrepen het belang van een analyse in een context.

Deze betekenissen werden toegeschreven aan bepaalde vormen door een mix van ervaring, intuitie en symboliek, legt De Monchy uit. ‘Een handschrift dat naar rechts helt kan betekenen dat je openstaat voor anderen. Immers, als je iemand begroet, handen schudt of buigt, dan zijn dat bewegingen naar voren. Een helling naar links daarentegen kan erop duiden dat je jezelf isoleert van anderen. En alles daartussen kan betekenen dat je je gereserveerd opstelt. Het schrift is een symbolische reflectie van hoe het lichaam beweegt.’

Verder letten grafologen bijvoorbeeld ook op de druk die is uitgeoefend op het schrift (hoe meer druk, hoe intenser de emoties of hoe meer stress de schrijver ervaart) en op de ruimte die tussen de woorden worden gelaten (meer ruimte kan erop duiden dat de schrijver ruimte openlaat voor de ander).

De analyse

De Monchy kan in twee, drie uur een korte analyse doen van mijn brief – of beter gezegd: van mijn persoonlijkheid. De volgende dag verschijnt haar oordeel in mijn emailbox. Ik moet een paar keer slikken als ik lees wat mijn handschrift verraadt. Ik heb geen noemenswaardige leiderschapskwaliteiten, ben niet overmatig ambitieus, sla niet met de vuist op tafel, kan moeilijk ‘nee’ zeggen en laat vaak over me heen lopen. Ik vertoon een gebrek aan methode en structuur en blink niet uit in timemanagement. Ik ben nonchalant en slordig in mijn privéleven. Er is een gevaar voor vrijblijvendheid en ‘ondanks intelligentie minder diepgang’… Oei! Daar gaan mijn spirituele aspiraties.

Sterke kanten heb ik gelukkig ook: mijn handschrift toont een soepele denkwijze met onverwachte invallen en creatieve ideeën, flexibiliteit, stressbestendigheid en een praktische aanpak. Ik ben volgens het rapportje ‘benijdenswaardig easy-going’. Mijn partner herkent mij wel in de beschrijving, maar vindt nog iets te harmonisch; in het echt maak ik meer ruzie dan je hier terugziet. (Als ik later aan De Monchy vraag of je aan iemands handschrift kunt zien of hij spiritueel verlicht is, aarzelt ze: ‘Je kunt wel zeggen dat een persoonlijkheid harmonieus ontwikkeld en geïntegreerd is. Dan zie je dat het handschrift niet te groot is, mooi ontwikkeld, met een goede indeling en evenwichtig, met een fraai ritme.’)

Hoewel De Monchy’s analyse weliswaar niet overeenkomt met hoe ik mezelf graag zou zien – een beetje meer Barnum-effect had ik wel gewaardeerd! – moet ik toegeven dat het een verdraaid goed overeenkomt met de manier waarop ik de afgelopen kwart eeuw mijn werk als freelance journalist heb uitgevoerd, racend van deadline naar deadline, springend van blad tot blad, meestentijds koersend langs de weg van de minste weerstand. Het kost een paar dagen, maar stilletjes aan voel ik me steeds tevredener worden met de uitkomst van mijn handschriftanalyse. Verlicht ben ik nog lang niet en heel bijzonder ook niet, maar hoe erg is dat? Eigenlijk voelt het als een bevrijding om te accepteren dat ik niet iemand ben met brandende ambities om een leider te zijn of heel bijzondere dingen te doen. Ik troost mezelf met de gedachte dat ‘benijdenswaardig easy-going’ óók best spiritueel is. En dat ik met deze persoonlijkheid als freelance journalist dus wel aardig op mijn plaats ben in de maatschappij.

Lisette Thooft is een freelance journaliste en auteur van diverse boeken over spiritualiteit en relaties.