Afwisseling doet wonderen

Variatie stimuleert je hersenen om nieuwe verbindingen te maken. Neuroplasticiteit heet dat.

Voor wie zijn hele leven één grote routine is, komt uiteindelijk tot stilstand. Als we ons leven laten domineren door gebruikelijke patronen, worden de belangrijke aspecten van variatie, die ons gezond en wel houden, verdrongen. Maar het goede nieuws is dat we altijd de kans hebben om dit proces te keren door variatie weer in ons leven te laten. Een van die manieren is door beweging.

Een van de grote denkers over bewegingswetenschappen is wijlen Nicholai A. Bernstein. Deze Russische wetenschapper stelde dat als we iets nieuws moeten leren of moeten leren verbeteren wat we al kunnen, we dat doel bereiken via een aaneenschakeling van variaties. Door die variaties leren onze hersenen keuzes maken, dingen begrijpen en uiteindelijk een ontwikkeling doormaken; niet door het correcte patroon eindeloos te repeteren.

Als we iets nieuws willen leren of een vaardigheid willen verbeteren, is die stelling een nuttige gedachte: dat motorische vaardigheid niet een bewegingsformule is die zich ergens in de hersenen laat vastzetten. Bernstein formuleerde het zo: ‘Motorische vaardigheid is het vermogen om een bepaald motorisch probleem op te lossen. Het is het vermogen om een oplossing te vinden tussen een scala aan varianten.’

Dit principe geldt eigenlijk voor alle aspecten van de mens: emotioneel, mentaal, lichamelijk en spiritueel. In hun artikel The plastic human brain cortex bespreken Alvaro Pascual-Leone en zijn collegae van Harvard Medical School de recente baanbrekende onderzoeken naar de zogenaamde ‘plasticiteit’ van de hersenen: het vermogen om nieuwe verbindingen te maken en nieuwe oplossingen te creëren. Hun stelling was dat deze plasticiteit leidt tot het vermogen om zich aan te passen en nieuwe dingen uit te vinden, waardoor wij in staat zijn over onze eigen beperkingen heen te groeien.

Onze hersenen zijn altijd klaar om nieuwe patronen en oplossingen te vormen. Maar dat kan alleen als we nieuwsgierig in het leven staan, met de bereidheid om nieuwe variaties te omarmen. Zoals de bekende Amerikaanse neurowetenschapper Michael Merzenich schreef: ‘We beginnen pas net te beseffen dat het volwassen brein eerder dynamisch is dan statisch. Het vormt en hervormt zichzelf continu op basis van ervaringen in het leven.’

Oefening: zo ver zijn je tenen niet

Veel mensen kunnen hun tenen niet aanraken vanuit stand, wat ze ook proberen. Ga eens na of het invoeren van een paar variaties daar misschien verandering in brengt. Ervaar hoe variatie de deur opent naar nieuwe flexibiliteit en een jeugdig gevoel, als je het maar durft in te voeren.

1 Ga staan met de voeten op comfortabele afstand van elkaar, buig licht voorover en laat de handen langzaam naar de voeten zakken. Merk op hoe ver je al kunt reiken zonder te forceren, en kom weer terug omhoog.

2 Ga staan met de voeten op comfortabele afstand van elkaar, de knieën licht gebogen en de rechterhand net boven de rechterknie op je bovenbeen. Zet dan je linkerhand net boven de linkerknie. Leun op je benen terwijl het gewicht van je bovenlijf op je armen rust. Trek je rug langzaam rond terwijl je de buik intrekt, kijk naar je navel. Trek nu de rug juist langzaam hol, duw de buik naar voren, hoofd omhoog en kijk naar boven. Herhaal dit vier of vijf keer.

3 Ga weer rechtop staan en buig langzaam voorover. Reik met de handen naar de voeten en kijk of er al verandering is.

4 Ga staan met de voeten wat uit elkaar en de knieën licht gebogen. Leun dit keer met beide handen op het linkerbeen net boven de knie. Trek de rug heel licht en langzaam rond en kijk naar beneden, daarna hol en ontspan de buikspieren – duw ze zelfs naar buiten – en kijk op. Herhaal dit vier of vijf keer. Ga weer staan en rust even. Voel hoe je staat.

5 Ga staan met de knieën licht gebogen en uit elkaar. Leun dit keer met beide handen boven de rechterknie. Trek de rug heel licht en langzaam rond en kijk naar beneden, daarna hol en ontspan de buikspieren – duw de buik naar voren – en kijk op. Herhaal dit vier of vijf keer.

6 Ga staan met de voeten op comfortabele afstand en buig voorover. Voel of het buigen nu gemakkelijker en verder gaat dan eerst.

Komen je handen nu dichter bij je voeten? Door de variaties van deze oefening kregen je hersenen de informatie die ze nodig hebben om te ontdekken hoe ze gespannen spieren en pezen loslaten. Zo kon je snel en veilig tot een groter resultaat komen dan je door rekoefeningen zou hebben behaald.

Dit artikel verscheen eerder in Medisch Dossier, Wat artsen je niet vertellen, een maandelijks magazine over gezondheid, therapieën en behandelingen en de alternatieven die ervoor bestaan.

Foto: aye_shamus / Flickr