Voedsel verbroedert: Verzacht verdriet en versterkt vreugde

Het Witte Huis, het ministerie van Defensie en je eigen buurthuis.Wat hebben ze gemeen? Grote kans dat ze rond de ramadan, de islamitische vastentijd, een iftar­maaltijd organiseren: een maaltijd om de vastentijd te breken. Steeds vaker is een iftarmaaltijd ook een gelegenheid om muren tussen culturen, religies, rangen en standen te breken. In Nederland is de iftarmaaltijd – misschien juist in tijden van oplopende spanningen tussen groepen mensen – bezig aan een opmars.

Wat is de geheime kracht van een iftar­maaltijd? Alper Alasag, directeur van de Rotterdamse Stichting Islam en Dialoog, die jaarlijks meerdere iftarmaaltijden organiseert: ‘Als je samen eet, begin je niet zo snel over zware thema’s als meningsverschillen over cultuur of religie. Je komt samen, eet samen, luistert naar mooie muziek. Het gaat om de gezelligheid. Juist koetjes en kalfjes zijn een ingang naar de dialoog tussen religies en culturen.’

Het idee dat voedsel verbroedert, kent een islamitische traditie die teruggaat tot een overgeleverde uitspraak van de profeet Mohammed: wie gaat slapen met een volle maag terwijl de buren honger hebben, is geen moslim. De ‘buren’ waren destijds al een ruim begrip: tot veertig huizen om je heen, moslim of niet. Zo vormt voedsel ook een sociale schakel. Vandaar dat een nieuwe islamitische buur nogal eens met een lekkernij op je stoep kan verschijnen. En waar voedsel voor de maag is, is geestelijk voedsel niet veraf. ‘Tijdens de ramadan probeer je altijd samen te eten’, zegt Alasag. ‘Als je kunt, nodig je armen uit.
Armen in financiële, maar ook menselijke zin. Eenzame mensen, studenten in een vreemde stad, weduwen, wezen, reizigers…’

Alle wereldculturen en spirituele overtuigingen geven eten een diepere betekenis. ‘Voedsel, eten, voedsel bereiden: het heeft allemaal een krachtige symboolfunctie’, zegt Maaike de Haardt, hoogleraar religie en gender aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. ‘Met onze eetgewoontes drukken we onze opvattingen uit. We markeren onze cultuur.’ Een joodse familie eet matzes ter herinnering aan de uittocht uit Egypte, de christelijke eucharistieviering met brood en wijn is een belangrijk ritueel. Maar ook is er het puur Hollandse beschuit met muisjes bij een geboorte of de cake bij een begrafenis.

Samen eten heeft bovendien een sterke sociale en emotionele kant. ‘Maaltijden staan voor kansen om samen te zijn, momenten om te verzoenen en banden te verstevigen’, meent De Haardt. ‘Samen eten verzacht verdriet en versterkt vreugde.’