Sympathie voor het landbouwhuisdier

In augustus 2017 veroorzaakte het schaap Jack een kleine rel toen hij over de drempel van een slachthuis stapte. Hoewel er jaarlijks 1,7 miljoen schapen hetzelfde tochtje maken was er iets bijzonders aan Jack. Het dier was namelijk van Ginny en Benice Celik uit Hoogersmilde en helemaal niet voor de slacht bedoeld.

Jack belandde daar door een onfortuinlijke samenloop van omstandigheden. Gelukkig kwamen de eigenaren van Jack er net op tijd achter dat hun geliefde schaap helemaal niet grazend in het weiland van een kennis rondliep, maar dat hij zich in het slachthuis bevond. Het was een hele klus om Jack daar levend uit te krijgen. Het is in Nederland namelijk wettelijk bepaald dat een dier, als het eenmaal in een slachthuis is, er niet levend meer uitkomt. Ginny en Benice kregen te horen dat het wel mogelijk was om Jack niet te slachten, maar dat hun schaap dan wel een spuitje zou moeten krijgen. Pas toen zij een advocaat in de arm namen en er acties op social media werden gehouden, werd Jack een uitzondering op de regel en gered uit het slachthuis.

Selectief medeleven

In Nederland worden jaarlijks ruim een half miljard dieren geslacht voor consumptie. Dit aantal krijgt beslist niet het medeleven dat Jack kreeg. Maar wat is nu eigenlijk het verschil? Misschien is het dat Jack wordt gezien als huisdier. Zijn soortgenoten uit de intensieve veehouderij zien we als product. Maar waarom deze tegenstrijdigheid? In zijn boek De levende have: een modern bestiarium concludeerde columnist en auteur Koos van Zomeren: ‘Er is liefde in onze omgang met dieren. Er is harteloosheid in onze omgang met dieren. Eigenlijk, dacht ik op zeker moment, gaan we met dieren om zoals we ook met mensen omgaan.’

De weerloosheid van dieren is volgens Van Zomeren wat het voor de mens zo gemakkelijk maakt om harteloos met ze om te gaan. De auteur duidt in hetzelfde boek hoe ridicuul de tegenstrijdigheid is: ‘Mensen geven kapitalen uit aan maaltijden voor de hond of de kat en beknibbelen op elk dubbeltje voor een karbonade voor zichzelf. Voor een ongelukkige kanarie is er acupunctuur en een ongelukkige pony gaat in psychoanalyse, aan het ongelukkige varken wordt hooguit een vrome gedachte gewijd onder het avondeten – terwijl het met die karbonade op je bord toch echt jouw varken geworden is.’

Maar zien we een huisdier dan niet als weerloos dier en een dier uit de veehouderij wel? Het verschil tussen onze gevoelens voor huisdieren en landbouwhuisdieren komt volgens Wakker Dier door de anonimisering van vlees. Pas bij het uitlekken van onaangename beelden uit slachthuizen maakt de vleesetende consument zich druk om het welzijn van deze dieren. En zelfs dan is die sympathie van korte duur. De meeste mensen blijven immers vlees eten.

Sympathie is een bewuste keuze

Er zijn steeds meer mensen die geen onderscheid meer willen maken tussen hun hond en de varkens in het slachthuis. Zo kwam in juni 2017 boer Jay Wilde uit de Engelse graafschap Derbyshire in het nieuws. Hij was zelf al jaren vegetariër toen hij het veebedrijf van zijn overleden vader erfde. Na zes jaar koeien kweken kon hij het niet meer aan om de dieren naar de slacht te brengen. Hij besloot zijn 63 koeien aan het asiel te geven en zijn bedrijf om te dopen tot veganistische, biologische marktboerderij.

Ook in Nederland komen steeds meer mensen op voor het landbouwhuisdier. Neem bijvoorbeeld de legkip. Heel haar leggende leven lang wordt ze gezien als productiemachine. Van nature legt een kip zo’n twintig eieren per jaar. In de eierindustrie wordt dit aantal opgevoerd naar 300 eieren per jaar. Per kip. Maar wat als ze geen eieren meer kan leggen? Dan gaat ze naar de slacht. Die ene, anonieme legkip zegt de gemiddelde consument vrij weinig. Maar er zijn uitzonderingen. Een voorbeeld hiervan zijn Willem en Liane, een stel uit Drenthe dat sinds 2011 begon met het opvangen van ex-legkippen. In korte tijd leerden ze veel over de gezondheid van ex-legkippen en bouwden ze een internationaal netwerk op van mensen die legkippen redden. Inmiddels zijn de kippen Wally, Florence, Bella, Kojak, Cloëlla, Pien, Trudy, Gijs en Casper permanente bewoners van de opvang.

De bedrijfsvoering van (pluim)veehouders lijkt ook een sympathieke ommezwaai te maken. Een recent voorbeeld hiervan vinden we in de Limburgse plaats Oirlo. Sinds een paar maanden staat daar Kipster, volgens de oprichters de meest diervriendelijke kippenboerderij ter wereld. In deze stal hebben 24 duizend legkippen alle ruimte om te scharrelen, inclusief een uitloop naar buiten. Daarbij is de stal middels dakramen voorzien van daglicht. De eieren van de Kipster-kippen krijgen drie sterren van het Beter Leven-keurmerk. Kipster bekleedt hiermee een voorbeeldfunctie; van de vier miljoen legkippen in de gemeente Venray hebben de hennen in Oirlo het begrijpelijk het beste.

Uit de praktijk blijkt dat we wel degelijk in staat zijn om sympathie te hebben voor alle dieren, maar dan moeten we daar wel bewust voor kiezen.