Alternatieve therapie

Alternatieve therapeutische methodes, niet de psycholoog, maar de filosoof zou wel eens het beste levensadvies kunnen geven.

Alternatieve therapie als hulpmiddel

Antidepressiva zijn al jaren in opkomst, maar hét antwoord op gevoelens van depressie is nog altijd therapie. De weg van analyse door een therapeut gaat ervan uit dat er een gelukzalige toestand is die elke mens kan bereiken mits hij voldoende inzicht in zichzelf verwerft. De Duitse filosoof Gerd Achenbach kon het niet meer aanzien: die groeiende stoet mensen die met eindeloze professionele analyses van hun geestelijke problemen geen steek verder kwamen.

Want de therapieweg is vaak heilloos, meent Achenbach. Immers, in een poging een probleem op te lossen zet de psycholoog de schijnwerper op een menselijke tekortkoming of een pijnlijk verleden om dat zichtbaar en groot te maken. De filosoof daarentegen plaats hetzelfde vraagstuk in de context van het menselijk leven, relativeert en maakt het probleem juist kleiner. Daarom opende Achenbach een filosofische praktijk om tegenwicht te bieden. Dat voorbeeld heeft inmiddels wereldwijd navolging gevonden. Thinking, not shrinking, heet het treffend in de Engelstalige wereld.

Achenbach meent dat de overdreven aandacht voor het persoonlijk welbevinden ervoor zorgt dat mensen in een neerwaartse spiraal terechtkomen. Met een ongemak kloppen we aan bij de psycholoog, die het bestaan van zijn cliënt wil verlichten, maar dat doet door eerst ons ongeluk en mankement naar boven te halen en te onderstrepen. Het gepsychologiseer legt zo de nadruk op datgene wat we willen wegwerken: ons ongemak.

De filosoof als alternatieve therapeut

In een interview met Filosofie Magazine zei Achenbach: ‘Wie begint met het analyseren van zijn eigen zieleroerselen, kan zeer veel problemen ontdekken. Daar kun je je tot in het oneindige mee blijven bezighouden.’ Volgens Achenbach heeft het overgrote deel van de eigen problemen betrekking op levensvoering en levensinschattingsvragen – en dat zijn vraagstukken die volgens hem niet thuishoren bij de therapeut, maar bij de alternatieve therapeut, de filosofie. ‘Je moet je eigen leven niet met een vergrootglas bestuderen, maar het juist in een breder perspectief plaatsen. Dat geeft je een betere kijk op de wereld en dat geeft vrijheid.’

‘Ik streef er niet naar om mensen weer “normaal” te maken door ze te bevrijden van hun psychische last’, legt Achenbach uit. ‘Het gaat mij om het blootleggen van de mogelijkheden. Ik zoek de voorwaarden waaronder mensen verder kunnen. Daarmee sluit ik aan bij de traditie van Socrates. Wat is er nodig om verder te komen? En wat moet ik worden? Bij mij is de vraag dus niet: hoe bereik ik de gelukzalige toestand die normaal zou moeten zijn? Maar: wat heb ik nu nodig om een stapje vooruit te doen?’

Iemand die een geliefde heeft verloren, zal weinig behoefte hebben aan een filosofische discussie. Zo iemand wil misschien huilen en schreeuwen. Dat is begrijpelijk en daar kan niemand op tegen zijn. Maar in veel gevallen kun je zeggen: de psychologie houdt ons af van rationeel denken, de filosofie zet ons ertoe aan. In therapie proberen we onszelf te vinden, bij een filosoof proberen we de waarheid te vinden. Dat kan niet alleen goed zijn als alternatief therapeutisch middel, maar ook behulpzaam en bevrijdend inzicht bieden.