Duurzame kannibalen

Boekbespreking.

Diederik ter Haar | 25 maart/april 1999 issue
Het streven naar een duurzame economie en naar respect voor het milieu kampt voortdurend met een dilemma. Moet de aandacht gaan naar de – vaak kleine – bedrijven die vooroplopen en een werkelijk duurzaam beleid voeren of naar de vele grote bedrijven die met kleine omschakelingen samen een veel grotere positieve invloed hebben? John Elkington van het Britse adviesbureau op het gebied van milieu en duurzaam ondernemen SustainAbility heeft zijn keuze gemaakt. Hij juicht het toe als ‘een kannibaal met een vork gaat eten’. In zijn nieuwe boek Cannibals with Forks schrijft hij: ‘In een wereld waar bedrijven op vraatzuchtige wijze andere bedrijven opslokken en industrieën andere industrieën opdelen, is het ontstaan van “kannibalisme met een vork” – duurzaam kapitalisme – echt een vooruitgang.’ Geheel belangeloos is zijn visie niet. SustainAbility adviseert vele grote multinationale ondernemingen, waaronder bijvoorbeeld Shell, Unilever en BP. Maar het is waar, alle beetjes helpen. En de oprichting van Shell Solar betekent nu eenmaal veel meer voor de duurzame economie dan de opening van een zonnecellenfabriekje in Hoogeveen.

Toch meent ook Elkington, dat bedrijven uiteindelijk hun prioriteiten radicaal moeten aanpassen. Hij introduceert daarvoor in zijn boek een nieuw concept: de triple bottom line. Dat concept vraagt van bedrijven om – naast het streven naar winst – aandacht te schenken aan sociale rechtvaardigheid en aan het milieu. Binnen en buiten de werkplek. ‘Het negeren van een van de drie aspecten van de triple bottom line vraagt om moeilijkheden’, schrijft Elkington. Bedrijven moeten de uitdaging durven aangaan te herstructureren, nieuwe relaties aan te gaan met hun aandeelhouders en zich open op te stellen tegenover de buitenwacht. ‘Degene die deze uitdaging weigert aan te gaan, loopt het risico uiteindelijk de boot te zullen missen’, waarschuwt hij.

Elkington denkt vooral op de lange termijn, want hij zegt zich als geen ander te realiseren dat de overgang naar duurzaam kapitalisme wel eens enkele generaties kan gaan duren. ‘Het zou wel eens het meest ingewikkelde proces kunnen zijn dat de mens heeft moeten aangaan. En in dit proces staan jongere mensen veel meer open voor de ideeën van morgen. Het denkbeeld dat echte mannen niet aan het milieu doen, bestaat jammer genoeg nog steeds.’ Dat het proces inmiddels wel – mede door toedoen van SustainAbility – op gang is gebracht, bewijst de enorme hoeveelheid, zeer gedetailleerde, voorbeelden en anekdotes uit het boek. Elkingtons lidmaatschap van vele internationale commissies, zijn commissariaten bij diverse bedrijven en het vele spreken op symposia en workshops hebben zeker het nodige effect gesorteerd.

Cannibals with Forks is vooral geschikt voor relatieve nieuwkomers op het gebied van duurzaam ondernemen. De reeds langer in duurzaam ondernemen geïnteresseerde lezer zal er misschien weinig nieuws in kunnen ontdekken. Toch heeft het boek een grote waarde. Het beschrijft op een overzichtelijke manier hoe bedrijven kunnen – en waarom ze moeten – meewerken aan het implementeren van nieuwe arbeids- en productieprocessen. Zonder de oorzaken van de hedendaagse tekortkomingen in het bedrijfsleven tekort te doen, denkt Elkington in zijn boek vooral in oplossingen. De zeven beschreven ‘revoluties’ die voorafgaan aan een volledige triple bottom line-bedrijfsvoering, maken helder wat nodig is om te komen tot duurzaam ondernemen. Zijn adviezen aan bedrijven zijn praktisch. En de aandacht voor risicoplanning, aansprakelijkheid en nieuwe vormen van accountancy is absoluut niet alleen voor managers geschreven. Ongeacht – of voor anderen misschien dankzij – Elkingtons oneindige optimisme is dit een erg bruikbaar en leesbaar boek. Zelfs voor echte mannen die niet aan het milieu doen.